Pojęcia
Wola sensu
Podstawowa, pierwotna motywacja człowieka według Frankla - dążenie do znalezienia i urzeczywistnienia sensu.
Sens życia
W logoterapii sens nie jest wymyślany, lecz odkrywany. Jest konkretny, jedyny w swoim rodzaju i zmienia się z chwili na chwilę - ale nigdy nie znika.
Trzy drogi do sensu (wartości)
Frankl wskazał trzy główne grupy wartości, przez które człowiek urzeczywistnia sens: twórcze, przeżyciowe i wartości postawy.
Wartości twórcze
Pierwsza droga do sensu: urzeczywistnianie sensu przez to, co tworzymy i czynimy - pracę, dzieło, czyn dla innych.
Wartości przeżyciowe
Druga droga do sensu: przyjmowanie tego, co daje nam świat - miłość, spotkanie z drugim, piękno, przyroda, sztuka, prawda.
Wartości postawy
Trzecia, najwyższa droga do sensu: postawa, jaką człowiek przyjmuje wobec cierpienia, którego nie można uniknąć ani zmienić.
Wolność woli
Pierwszy filar logoterapii: człowiek jest uwarunkowany, ale nie zdeterminowany - zawsze może zająć stanowisko wobec swoich uwarunkowań.
Odpowiedzialność
Według Frankla istotą ludzkiego istnienia jest bycie odpowiedzialnym - odpowiadanie czynem na pytania, które stawia życie.
Sumienie - organ sensu
Frankl nazywał sumienie „organem sensu” - intuicyjną zdolnością wyczuwania jedynego, niepowtarzalnego sensu ukrytego w danej sytuacji.
Ontologia wymiarowa i wymiar noetyczny
Model człowieka jako jedności trzech wymiarów: somatycznego, psychicznego i noetycznego (duchowego). Wymiar noetyczny jest źródłem wolności, sumienia, humoru i samotranscendencji.
Samotranscendencja
Zdolność człowieka do wychodzenia poza siebie - ku zadaniu do wykonania lub osobie do kochania. Według Frankla to istota ludzkiej egzystencji.
Samodystans
Zdolność do zdystansowania się wobec samego siebie - swoich lęków, objawów i nastrojów. Przejawia się m.in. w humorze; na niej opiera się intencja paradoksalna.
Przekorna siła ducha
„Trotzmacht des Geistes” - zdolność osoby duchowej do przeciwstawienia się uwarunkowaniom psychofizycznym: lękom, nastrojom, chorobie i okolicznościom.
Tragiczna triada
Trzy nieuniknione doświadczenia ludzkiego życia: cierpienie, wina i śmierć. Według Frankla także one mogą zostać przemienione w sens.
Tragiczny optymizm
Postawa nadziei i zaangażowania „pomimo” tragicznej triady - cierpienia, winy i śmierci.
Homo patiens - człowiek cierpiący
Obraz człowieka jako istoty zdolnej nie tylko do działania (homo faber), ale też do godnego i sensownego cierpienia.
Nadsens
Sens ostateczny, całościowy (niem. Übersinn), który przekracza możliwości ludzkiego poznania; przedmiot zaufania lub wiary.
Credo psychiatryczne i psychoterapeutyczne
Dwa „wyznania wiary” Frankla: za każdą chorobą, nawet psychozą, trwa nienaruszona osoba duchowa; a duch ludzki zawsze może zdystansować się wobec swoich uwarunkowań.
Antagonizm noopsychiczny
Napięcie między wymiarem duchowym a psychiką: obok współdziałania ciała i psychiki (paralelizm psychofizyczny) istnieje możliwość przeciwstawienia się ducha własnej psychice.
Napięcie noodynamiczne (noodynamika)
Zdrowe napięcie między tym, kim człowiek jest, a tym, kim może i powinien się stać - między tym, co jest, a sensem, który czeka na urzeczywistnienie.
Patoplastyczność i diagnoza naprzemienna
Obok pytania „skąd się wziął problem?” (patogeneza) logoterapia pyta „jak człowiek kształtuje swój stosunek do problemu?” (patoplastyczność) - tu leży przestrzeń wolności.
Doświadczenie egzystencjalnie znaczące
Przeżycie, które porusza człowieka „do głębi” - coś mu daje, coś zabiera i zmienia jego stosunek do siebie i świata. Może dotyczyć każdego wymiaru życia, nie tylko duchowego.